హిమాలయ పర్వతాలు అనగానే మనకు గుర్తొచ్చేది ప్రశాంతత, మంచు కొండల అందాలు, దైవత్వం. కానీ, అదే హిమాలయాల వెనుక ఎంతటి భయంకరమైన వినాశనం దాగి ఉందో ఆగస్టు 26వ తేదీన ప్రపంచానికి అర్థమైంది. సరిగ్గా ఆ రోజు ఉదయం 8 గంటల 37 నిమిషాలకు నేపాల్, చైనా సరిహద్దు ప్రాంతాల్లో ఒక్కసారిగా భూమి కంపించింది. సిస్మోగ్రాఫ్లపై దీని తీవ్రత మొదట 4.4 రిక్టర్ స్కేలుగా నమోదైంది. దాంతో అందరూ అది సాధారణ భూకంపం అనుకున్నారు. కానీ, అది భూకంపం కాదు... అంతకంటే వంద రెట్లు ఘోరమైన ప్రకృతి ప్రళయం.
కొండల పైనుంచి లక్షల టన్నుల మంచు, బండరాళ్లు ఒకేసారి కుప్పకూలి కిందకు దూసుకొచ్చాయి. ఆ తర్వాత మొదలైంది ఒక భయంకరమైన జలప్రళయం. దాదాపు 100 కిలోమీటర్ల మేర దారిలో ఉన్న ప్రతిదాన్నీ తుడిచిపెట్టేస్తూ సాగిన ఒక 'కిల్లర్ రన్'. అసలు ఆ రోజు ఉదయం హిమాలయాల్లో ఏం జరిగింది? అంతపెద్ద నదులు కేవలం అరగంటలో ఎలా ఉప్పొంగాయి?
మొదట వచ్చిన భూకంప సంకేతాలు శాస్త్రవేత్తలను అయోమయంలో పడేసాయి. కానీ యూఎస్ జియోలాజికల్ సర్వే శాస్త్రవేత్తలు వెంటనే రంగంలోకి దిగి శాటిలైట్ చిత్రాలను పరిశీలించారు. అప్పుడు తెలిసింది, అది భూకంపం వల్ల వచ్చిన కంపనం కాదు. నేపాల్లోని ప్రసిద్ధ లాంగ్టాంగ్ నేషనల్ పార్క్ పరిధిలో, సముద్ర మట్టానికి దాదాపు 5,000 మీటర్ల ఎత్తులో ఉన్న ఒక భారీ హిమానీనదం లేదా గ్లేసియర్ ఒక్కసారిగా విరిగిపడింది. లక్షల టన్నుల బరువైన మంచు కొండ, రాళ్లు కింద పడినప్పుడు సృష్టించబడిన శక్తి... భూమిలో 5.2 తీవ్రత కలిగిన భూకంపం లాంటి తరంగాలను పుట్టించింది.
ఈ మంచు తుఫాను మొత్తం నేరుగా కింద ప్రవహిస్తున్న 'ల్హెందే ఖోలా' అనే నదిలోకి వచ్చి పడింది. ఒక భారీ కొండ వచ్చి నదిలో పడటంతో, నది ప్రవాహం ఒక్కసారిగా ఆగిపోయి, వెనక్కి తన్ని, ఆపై ఒక్క ఉదుటున పెను ఉప్పెనలా మారి ముందుకు దూసుకురావడం ప్రారంభించింది. ల్హెందే ఖోలా నదిలో కలిసిన ఈ బురద, మంచు, రాళ్ల మిశ్రమం గంటకు దాదాపు 193 కిలోమీటర్ల వేగంతో ప్రయాణించడం ప్రారంభించింది. బుల్లెట్ ట్రైన్ వేగంతో దూసుకొస్తున్న ఆ ప్రవాహం ముందు ఏదీ నిలబడలేకపోయింది.
ఈ కిల్లర్ ప్రవాహం మొదట చైనా సరిహద్దుల్లోని 'జిరాంగ్ పోర్ట్' ను తాకింది. అక్కడ కొండల మధ్య ఉన్న భారీ ఇమ్మిగ్రేషన్ బిల్డింగ్స్, రోడ్లు, వాహనాలు కేవలం కొన్ని నిమిషాల్లోనే ఆ బురద ప్రవాహంలో కొట్టుకుపోయాయి. అక్కడి నుండి ఈ ప్రళయం ఏమాత్రం వేగం తగ్గకుండా నేపాల్ సరిహద్దు దాటి 'భోటే కోశి' నది గుండా ప్రవహించి, ఆ తర్వాత 'త్రిశూలి' నదిలోకి ప్రవేశించింది. నేపాల్ హైడ్రాలజీ శాఖ రికార్డుల ప్రకారం... కేవలం 30 నిమిషాల్లోనే త్రిశూలి నది నీటి మట్టం ఏకంగా 9 మీటర్లు అంటే దాదాపు 30 అడుగుల ఎత్తుకు పెరిగిపోయింది.
నది పక్కన ఉన్నవారంతా ఏం జరుగుతుందో తెలుసుకునే లోపే వరద ముంచెత్తింది. దీనిని శాస్త్రవేత్తలు 'ఇన్లాండ్ సునామీ' లేదా భూభాగంపై వచ్చిన సునామీగా అభివర్ణిస్తున్నారు. ఈ హఠాత్ వరదల వల్ల నేపాల్లోని రాసువా, నువాకోట్, ధాడింగ్ వంటి జిల్లాలు తీవ్రంగా నష్టపోయాయి. వందలాది మంది ప్రాణాలు కోల్పోగా, మరెంతో మంది బురద ప్రవాహంలో గల్లంతయ్యారు. మరణించిన వారిలో స్థానికులతో పాటు హిమాలయాలను చూడటానికి వచ్చిన వందలాది మంది విదేశీ పర్యాటకులు కూడా ఉన్నారు. వంతెనలు విరిగిపోయి, హైవేలు కొట్టుకుపోవడంతో సహాయక చర్యలు అందించడం కూడా ఆర్మీకి కష్టంగా మారింది.
ఈ విపత్తు కేవలం ప్రాణాలను మాత్రమే తీయలేదు, నేపాల్ ఆర్థిక వ్యవస్థను కోలుకోలేని దెబ్బ తీసింది. ఆ నదీ పరివాహక ప్రాంతంలో ఉన్న దాదాపు 10 కి పైగా కీలకమైన హైడ్రోపవర్ అంటే జలవిద్యుత్ ప్రాజెక్టులు ఈ బురద ప్రవాహం వల్ల ఒక్కసారిగా మునిగిపోయి నిలిచిపోయాయి. దీనివల్ల నేపాల్ దేశం మొత్తం ఉత్పత్తి చేసే విద్యుత్లో 12 శాతానికి పైగా సరఫరా ఆగిపోయింది. దాంతో దేశంలోని సగం ప్రాంతాలు చీకట్లోకి వెళ్ళిపోయాయి. ఈ ప్రవాహం చివరకు నేపాల్ సరిహద్దులు దాటి, బీహార్లోని గండక్ బ్యారేజ్ గుండా భారతదేశంలోకి కూడా ప్రవేశించడంతో ఇక్కడ కూడా అలర్ట్ ప్రకటించాల్సి వచ్చింది.
అయితే ఈ ప్రమాదం ఇక్కడితో ఆగిపోలేదు. చైనా మరియు నేపాల్ వాతావరణ శాఖల హెచ్చరికల ప్రకారం... కొండచరియలు విరిగిపడటం వల్ల పైభాగంలో నది ప్రవాహం ఆగిపోయి, అక్కడ మరో కొత్త కృత్రిమ సరస్సు లేదా 'బారియర్ లేక్' ఏర్పడింది. ఒకవేళ కొండల మధ్య నీరు నిలిచిపోయిన ఆ తాత్కాలిక సరస్సు గనుక బద్దలైతే, మళ్లీ అంతకంటే పెద్ద ప్రళయం కింద ఉన్న గ్రామాలను ముంచెత్తే ప్రమాదం ఉందని శాస్త్రవేత్తలు భయపడుతున్నారు. గ్లోబల్ వార్మింగ్ మరియు మారుతున్న వాతావరణం కారణంగా హిమాలయాల్లోని మంచు కొండలు ఎంత వేగంగా కరిగిపోతున్నాయో, అవి ఎంత ప్రమాదకరంగా మారుతున్నాయో చెప్పడానికి ఈ నేపాల్ విపత్తే ఒక నిదర్శనం. ప్రకృతిని మనం కాపాడుకోకపోతే, అది తిరగబడితే ఎలా ఉంటుందో ఈ ఘోర విపత్తు ప్రపంచానికి హెచ్చరిక లాంటిది.
