మన పొరుగు దేశాలైన టిబెట్, నేపాల్ సరిహద్దుల్లో సంభవించిన భయానక వరదలు, పర్యావరణ విపత్తు ఇప్పుడు భారతదేశాన్ని తీవ్రంగా వణికించబోతోంది. టిబెట్-నేపాల్ హిమాలయ పర్వతాల్లో సంభవించిన ఈ జల ప్రళయానికి ఇప్పటికే ఏకంగా 900 మందికి పైగా ప్రాణాలు కోల్పోయారు. అయితే, ఈ ఘోర విపత్తు కేవలం నేపాల్ లేదా చైనాకు మాత్రమే పరిమితమైన సమస్య కాదు.. ఇది భారతదేశానికి ప్రకృతి ఇస్తున్న ఒక అతిపెద్ద చివరి హెచ్చరిక అని వాతావరణ శాస్త్రవేత్తలు, భూగర్భ నిపుణులు నెత్తీ నోరూ కొట్టుకుని మొత్తుకుంటున్నారు. మన దేశంలోని దాదాపు ఎనిమిది హిమాలయ మరియు నదీ తీర రాష్ట్రాలు ఇప్పుడు ఒక భారీ డేంజర్ జోన్లోకి వెళ్లిపోయాయి. అసలు నేపాల్లో అంత పెద్ద విపత్తు ఎందుకు వచ్చింది? దీని వెనుక చైనా చేసిన కుట్రలు ఏంటి? భారతదేశంలోని ఏ 8 రాష్ట్రాలు ఇప్పుడు ప్రమాదంలో ఉన్నాయి?
హిమాలయ పర్వతాల వాతావరణంలో వస్తున్న వేగవంతమైన మార్పుల వల్ల మన దేశంలోని ఎనిమిది రాష్ట్రాలు లేదా కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు తీవ్రమైన ముప్పును ఎదుర్కొంటున్నాయి. ఆ జాబితాను ఒకసారి చూస్తే.. జమ్మూ అండ్ కాశ్మీర్, లడఖ్, అరుణాచల్ ప్రదేశ్, సిక్కిం, హిమాచల్ ప్రదేశ్, ఉత్తరాఖండ్, అస్సాం, పశ్చిమ బెంగాల్.. ఈ రాష్ట్రాలన్నీ హిమాలయాల అంచున లేదా ఆ నదుల దిగువ ప్రాంతాలలో ఉండటం వల్ల, కొండల్లో ఏ చిన్న మార్పు వచ్చినా ఆ ప్రభావం నేరుగా ఈ రాష్ట్రాల ప్రజలపై పడుతుంది. ప్రస్తుతం ఈ ప్రాంతాలలో ఆకస్మిక వరదలు, మేఘ విస్ఫోటనాలు, మరియు భయంకరమైన కొండచరియలు విరిగిపడటం వంటివి విపరీతంగా పెరిగిపోయాయి.
హిందూ కుష్ హిమాలయ రీజియన్ను ప్రపంచంలోనే "థర్డ్ పోల్" అని పిలుస్తారు. ఎందుకంటే అంటార్కిటికా, ఆర్కిటిక్ తర్వాత ప్రపంచంలోనే అత్యధికంగా మంచు నిల్వలు ఉన్నది ఇక్కడే. ఈ హిమాలయాల్లో దాదాపు 60,000 కంటే ఎక్కువ హిమానీనదాలు ఉన్నాయి. కానీ ఇప్పుడు గ్లోబల్ వార్మింగ్ వల్ల ఈ మంచు కొండలు అత్యంత వేగంగా కరిగిపోతున్నాయి. ఆ కరిగిన నీరంతా కొండల మధ్య చేరి పెద్ద పెద్ద కృత్రిమ సరస్సులుగా మారుతున్నాయి. ఎప్పుడైతే మేఘ విస్ఫోటనం జరిగి భారీ వర్షాలు పడతాయో, ఆ సరస్సుల గట్లు ఒక్కసారిగా తెగిపోయి లక్షల క్యూసెక్కుల నీరు కిందికి దూసుకొస్తుంది.
దీనినే సైన్స్ భాషలో "గ్లేసియల్ లేక్ అవుట్బర్స్ట్ ఫ్లడ్స్" అంటారు. నేపాల్లో కూడా సరిగ్గా ఇదే జరిగిందని, ఒక భారీ మంచు పలక విరిగి సరస్సులో పడటం వల్లే ఈ ఘోర విపత్తు సంభవించిందని శాస్త్రవేత్తలు ప్రాథమికంగా గుర్తించారు. ఇలాంటి ప్రకృతి విపత్తులకు తోడు, చైనా టిబెట్ రీజియన్లో బ్రహ్మపుత్ర వంటి నదులపై ఇష్టానుసారంగా నిర్మిస్తున్న భారీ హైడ్రోపవర్ ప్రాజెక్టులు మరియు అప్ స్ట్రీమ్ డ్యామ్లు మనకు మరిన్ని గుండెనొప్పులు తెస్తున్నాయి. కొండల సామర్థ్యాన్ని పరీక్షించకుండా భారీ ఇన్ఫ్రాస్ట్రక్చర్ నిర్మించడం వల్ల భూమి తన పట్టును కోల్పోతోంది.
గతంలో భారతదేశం కూడా ఇలాంటి ఎన్నో చేదు అనుభవాలను చూసింది. 2013లో ఉత్తరాఖండ్లోని కేదార్నాథ్లో ఇటువంటి మంచు సరస్సు బద్దలై 5,700 మందికి పైగా ప్రాణాలు కోల్పోయారు. అలాగే 2021 చమోలి విపత్తు, మరియు మొన్నటికి మొన్న 2023 అక్టోబర్లో సిక్కింలోని లోనాక్ సరస్సు గట్టు తెగి దాదాపు 1,000 మంది చనిపోయిన సంఘటనలు మనం ఇంకా మర్చిపోలేదు. ఈ హిమాలయ కొండలు ఇంకా ఎదుగుతున్న యంగ్ పర్వతాలు కావడం వల్ల, ఇక్కడ నిరంతరం అంతర్గతంగా భూ ప్రకంపనలు వస్తూనే ఉంటాయి, ఇది ఈ ప్రాంతాన్ని మరింత బలహీనంగా మారుస్తోంది.
ఈ నేపాల్ విపత్తు నుండి భారతదేశం చాలా పెద్ద పాఠాలు నేర్చుకోవాల్సి ఉంది. కేవలం కొండల్లో హైడ్రో ప్రాజెక్టులు కట్టేసి విద్యుత్ తీసేద్దాం అనుకుంటే కుదరదు, ప్రకృతి ఆగ్రహిస్తే ఆ ప్రాజెక్టులు కొట్టుకుపోవడానికి ఐదు నిమిషాలు కూడా పట్టదు. ఇప్పటికైనా మన శాస్త్రవేత్తలు శాటిలైట్ ఆధారిత గ్లేసియర్ మానిటరింగ్ను మరింత బలోపేతం చేయాలి. చైనా, నేపాల్ వంటి పొరుగు దేశాలతో కలిసి వాతావరణం, వరదలకు సంబంధించిన డేటాను ఎప్పటికప్పుడు షేర్ చేసుకునే బలమైన వ్యవస్థను ఏర్పాటు చేయాలి. అప్పుడే ఇలాంటి విపత్తులు రాకముందే లోతట్టు ప్రాంతాల ప్రజలను అప్రమత్తం చేసి వేలాది ప్రాణాలను కాపాడుకోగలం.
